Działamy od 1995 roku. Program Interwencyjny prowadzimy od 2010 roku. W jego ramach uratowaliśmy dotychczas 12 obiektów. Jedna interwencja trwa zwykle od 3 do 5 lat.
Sytuacja pilna: trwa rozbiórka, wywózka materiału, zawalił się dach?
Najszybciej zareagują służby: decyzję o wstrzymaniu prac lub nakaz zabezpieczenia obiektu może wydać z dnia na dzień tylko wojewódzki konserwator zabytków albo powiatowy inspektor nadzoru budowlanego. Zadzwoń tam w pierwszej kolejności, a przy pożarze, kradzieży lub zagrożeniu dla ludzi — na numer alarmowy 112. Zrób zdjęcia z widoczną datą. Potem napisz do nas: sprawdzimy, czy obiekt nadaje się do Programu, i podpowiemy, co dalej.
Tysiące zabytków w naszym kraju ulega degradacji technicznej zagrażającej ruiną. Najczęstsze przyczyny to:
Korzystamy z uprawnień organizacji społecznej, której celem statutowym jest ratowanie zabytków i pomników przyrody, w tym z prawa udziału w postępowaniach na prawach strony (art. 31 k.p.a.). Służymy Ci doświadczeniem, wiedzą i zapleczem organizacyjnym.
To suma działań prawnych, administracyjnych, publicznych i medialnych zmierzających do naprawy stanu prawnego konkretnego obiektu oraz zmobilizowania właściciela, społeczności lokalnej, organów i służb do jego zabezpieczenia. Każda sprawa zaczyna się od uchwały Zarządu Fundacji o objęciu obiektu Programem. Od tej chwili wszystkie działania firmuje Fundacja, a harmonogram, korespondencję z urzędami i dokumentację prowadzi nasz zespół.
Postępowania prowadzimy w ramach społecznych działań strażniczych i kontroli obywatelskiej, wykorzystując przepisy cywilne, karne i administracyjne. Budujemy sieć współpracy samorządu, organów i instytucji, a szczególną wagę przywiązujemy do współdziałania z wojewódzkimi urzędami ochrony zabytków. Organizujemy mieszkańców, angażujemy media i upowszechniamy petycje.
Sprawy prowadzi stały zespół Fundacji, a do konkretnych postępowań dobieramy specjalistów współpracujących z nami pro bono: prawników, konserwatorów zabytków, architektów, dendrologów, historyków sztuki.
Uratowaliśmy między innymi: dworek w Lubiniu, zabytkowy cmentarz w Orzeszkowie koło Międzychodu, wiatrak koźlak w Sulmierzycach, nagrobek Ignacego Leszczyńskiego w Dobrej koło Gostynina, wiąz szypułkowy w Katowicach, zamek w Ratnie Dolnym, basztę Swawola w Wieluniu, dwa spichlerze w darłowskim porcie, założenie zieleni komponowanej w Słubicach i kurhany megalityczne sprzed 5000 lat w gm. Wilczyn pod Koninem.
Obiekty objęte obecnie Programem oraz postępy prac znajdziesz w Diariuszu działań.
Poziom przypisuje zespół Fundacji, oceniając całość sprawy: stan obiektu, dokumenty, postawę właściciela i urzędów oraz zaangażowanie mieszkańców. Zmienia się wraz z rozwojem sytuacji i jest dla wszystkich stron informacją o tym, jak intensywnych działań należy się spodziewać.
Nie da się skutecznie ratować zabytków pod Suwałkami, Przemyślem, Zakopanem i Szczecinem wyłącznie z Poznania. Zgłoszenie obiektu oznacza początek współpracy, a nie przekazanie nam problemu: bez Twojego zaangażowania nie podejmujemy sprawy. Osoba zgłaszająca staje się zwykle zalążkiem Lokalnej Grupy Wsparcia [LGW], czyli przedstawicielstwem Fundacji w danej sprawie.
LGW może liczyć nawet jedną osobę i nie musi istnieć w chwili zgłoszenia — pomagamy ją stworzyć i wspieramy jej bieżącą pracę. Liczą się różne umiejętności: udział w kontrolach i oględzinach, dokumentacja zdjęciowa, research na miejscu, monitoring lokalnych mediów, prowadzenie fanpage’a sprawy, drobne naprawy, doradztwo prawne, wsparcie finansowe. Wszystkie te role może pełnić także jedna osoba, a wszelkie działania firmuje Fundacja.
Jako LGW jesteś częścią postępowania: możesz dzwonić i pytać o stan sprawy, proponować działania i uczestniczyć w czynnościach na miejscu. Kilka razy w roku przesyłamy podsumowanie działań, a po zakończeniu sprawy — podsumowanie pisemne. Nie udostępniamy na bieżąco całej korespondencji, bo skuteczność interwencji zależy też od tego, kiedy i co ujawniamy.
Interwencja trwa kilka lat, dlatego zaangażowanie musi być długofalowe. Na początku podpisujemy krótkie porozumienie o zadaniach grupy, a raz w roku oceniamy, czy są warunki do kontynuowania sprawy. Gdy lokalne wsparcie zanika i nie znajdziemy nowych osób, sprawa przechodzi w tryb monitoringu lub zostaje zawieszona.
Prowadzenie jednej interwencji kosztuje 3500–5000 zł rocznie, a kwotę wyliczamy osobno dla każdej sprawy. Pokrywa ona obsługę prawną, dojazdy w teren i koszty administracyjne. Budżet pierwszego roku zapewnia osoba lub środowisko zgłaszające: nie mamy funduszu, z którego sfinansowalibyśmy wszystkie sprawy, a bez prawnika i dojazdów nasza praca byłaby pozorna. To koszt kilku godzin pracy kancelarii — u nas obejmuje cały rok prowadzenia sprawy.
Nie musisz mieć tych pieniędzy od razu. Jeśli w zgłoszeniu przedstawisz realny plan ich zebrania — zbiórkę wśród mieszkańców gminy lub powiatu, wsparcie lokalnych firm, dotację samorządu, mikrogranty — możemy rozpocząć sprawę i zbierać środki razem z Tobą poprzez Fundusz Interwencyjny (zrzutka.pl/mzz58t). Liczy się deklaracja i plan, nie stan konta w dniu zgłoszenia. Środki niewykorzystane w danej sprawie zostają w Funduszu i finansują kolejne działania.
Możesz też sfinansować wybraną interwencję jako jej mecenas — ustalamy to indywidualnie. Sprawę zawsze prowadzi zespół Fundacji, a mecenas otrzymuje konsultacje, podziękowanie po zakończeniu interwencji i — za swoją zgodą — publiczną informację o mecenacie. Na życzenie przedsiębiorców i instytucji wystawiamy faktury PTU; dane do faktury podasz w formularzu zgłoszeniowym.
Zgłoszenia przyjmujemy przez formularz oraz mailem. Podaj lokalizację obiektu, dołącz zdjęcia, opisz, co wiesz o właścicielu i stanie obiektu, i napisz, w jakim zakresie możesz się zaangażować. Masz pytania? Chętnie omówimy Twoją sprawę:
Jesteś właścicielem zabytku i szukasz wsparcia? Ten program jest skierowany do osób zgłaszających obiekty porzucone. Dla właścicieli prowadzimy osobny Program Partnerski.
Zgłoś obiekt, który znasz, i zostań naszym przedstawicielem w jego sprawie. Lokalna Grupa Wsparcia podnosi skuteczność interwencji i obniża jej koszt.
Status wszystkich prowadzonych spraw zweryfikowaliśmy w czerwcu 2026 r. (poprzedni pełny audyt odbył się ponad dwa lata wcześniej); kolejna aktualizacja zaplanowana jest na II połowę 2026 r. Pełna treść komunikatu z czerwca 2026 r.: zobacz →
